Czym jest zachowek?

Zachowek to instytucja prawa spadkowego, która chroni najbliższych członków rodziny spadkodawcy (małżonka, rodziców oraz zstępnych) przed pominięciem w dziedziczeniu. Polega na tym, że określone osoby – nawet jeśli nie zostały wskazane w testamencie – mogą domagać się od spadkobierców wypłacenia części wartości majątku pozostawionego przez zmarłego.

W praktyce oznacza to, że jeśli spadkodawca przekazał cały majątek na rzecz innych osób niż uprawnione do zachowku lub tylko na rzecz niektórych z nich to osobie uprawnionej do zachowku a pominiętej w dziedziczeniu przysługuje roszczenie względem spadkobierców o dochodzenia określonej kwoty pieniężnej odpowiadającej części jego udziału w spadku, który dziedziczyłby z ustawy.

Zachowek ma na celu zapewnienie ochrony majątkowej najbliższej rodzinie spadkodawcy.

Kto ma prawo do zachowku?

Prawo do zachowku przysługuje najbliższym członkom rodziny spadkodawcy, którzy byliby powołani do dziedziczenia na podstawie ustawy.

Do osób uprawnionych do zachowku należą przede wszystkim:

• dzieci spadkodawcy,

   

• wnuki (jeżeli ich rodzic – dziecko spadkodawcy – nie żyje),

   

• małżonek spadkodawcy,

   

• rodzice spadkodawcy – w sytuacji, gdy nie pozostawił on potomków.

   

Jeżeli osoby te zostały pominięte w testamencie lub otrzymały z majątku spadkodawcy mniej niż wynikałoby z ich ustawowego udziału, mogą wystąpić wobec spadkobierców z roszczeniem o zapłatę zachowku.

Warto jednak pamiętać, że w niektórych sytuacjach prawo do zachowku może zostać wyłączone, na przykład w przypadku wydziedziczenia dokonanego w testamencie.

Ile wynosi zachowek?

Wysokość zachowku zależy od udziału, jaki dana osoba otrzymałaby w spadku na podstawie dziedziczenia ustawowego.

Zasadniczo zachowek wynosi:

• połowę wartości udziału spadkowego, który przysługiwałby przy dziedziczeniu ustawowym,

   

• dwie trzecie wartości udziału, jeżeli uprawniony jest osobą małoletnią lub trwale niezdolną do pracy.

   

Przykładowo, jeśli dana osoba dziedziczyłaby ustawowo połowę majątku spadkodawcy, jej zachowek wynosi zazwyczaj jedną czwartą wartości całego spadku.

Obliczenie wysokości zachowku może być bardziej skomplikowane, zwłaszcza gdy w grę wchodzą wcześniejsze darowizny lub kilka osób uprawnionych do zachowku.

Jak dochodzić zachowku?

Roszczenie o zachowek ma charakter pieniężny. Oznacza to, że osoba uprawniona nie domaga się przekazania konkretnej rzeczy ze spadku, lecz zapłaty określonej kwoty odpowiadającej wartości należnego zachowku.

W praktyce dochodzenie zachowku może przebiegać w dwóch etapach:

1. Polubowne ustalenie wysokości zachowku – często strony starają się dojść do porozumienia i ustalić wysokość należnej kwoty bez konieczności prowadzenia sporu sądowego.

    

2. Postępowanie sądowe – jeżeli porozumienie nie jest możliwe, osoba uprawniona może dochodzić zapłaty zachowku przed sądem.

    

Warto pamiętać, że roszczenie o zachowek podlega przedawnieniu. Dlatego w przypadku wątpliwości dotyczących praw do spadku warto jak najszybciej skonsultować się ze specjalistą.

Znaczenie testamentu i darowizn przy obliczaniu zachowku

Przy ustalaniu wysokości zachowku uwzględnia się nie tylko majątek pozostawiony przez spadkodawcę w chwili śmierci, ale również niektóre darowizny dokonane przez niego za życia.

Ma to szczególne znaczenie w sytuacjach, gdy spadkodawca przekazał znaczną część swojego majątku jeszcze przed śmiercią, np. w formie darowizny nieruchomości na rzecz jednego z członków rodziny.

Takie darowizny mogą zostać doliczone do wartości spadku przy obliczaniu zachowku, co wpływa na wysokość roszczeń osób uprawnionych.

Rola notariusza w sprawach spadkowych

Choć roszczenie o zachowek dochodzone jest najczęściej w postępowaniu sądowym, notariusz odgrywa istotną rolę w wielu czynnościach związanych z dziedziczeniem.

W kancelarii notarialnej można m.in.:

• sporządzić testament notarialny,

   

• przeprowadzić czynność poświadczenia dziedziczenia,

   

• sporządzić umowę o dział spadku,

   

• dokonać czynności związanych z darowizną nieruchomości.

   

Dzięki temu wiele spraw związanych z dziedziczeniem może zostać uregulowanych szybciej i w sposób bardziej przejrzysty dla wszystkich zainteresowanych stron.

Sprawy spadkowe w kancelarii notarialnej

Sprawy spadkowe należą do częstych czynności wykonywanych w kancelariach notarialnych. Notariusz pomaga w przygotowaniu dokumentów związanych z dziedziczeniem oraz wyjaśnia skutki prawne podejmowanych decyzji.

W Kancelarii Notarialnej Janusza Sidora w Lublinie osoby zainteresowane sprawami spadkowymi mogą uzyskać informacje dotyczące procedur notarialnych oraz przygotować dokumenty niezbędne do przeprowadzenia czynności związanych z dziedziczeniem.

FAQ – zachowek